SEBIએ અમેરિકન ટ્રેડિંગ ફર્મ જેન સ્ટ્રીટ ગ્રુપ અને તેની સાથે સંકળાયેલી 3 કંપનીઓ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. અમેરિકન ટ્રેડિંગ ફર્મ પર ઇન્ડેક્સ સમાપ્તિના દિવસે કિંમતોમાં છેડછાડ કરવાનો આરોપ છે. SEBIએ 4,843.57 કરોડ રૂપિયાની ગેરકાયદેસર કમાણી જપ્ત કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો છે.

જેન સ્ટ્રીટ એક અમેરિકન ટ્રેડિંગ કંપની છે જે ઉચ્ચ-ટેકનોલોજી અને ગાણિતિક મોડેલનો ઉપયોગ કરીને શેરબજારમાં વેપાર કરે છે. આ કંપની ભારતમાં ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં, ખાસ કરીને બેંક નિફ્ટી અને નિફ્ટી 50 ઇન્ડેક્સ વિકલ્પોમાં વ્યાપકપણે વેપાર કરતી હતી.

SEBIએ જેન સ્ટ્રીટ, JSI2 ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, જેન સ્ટ્રીટ સિંગાપોર પ્રાઇવેટ લિમિટેડ અને જેન સ્ટ્રીટ એશિયા ટ્રેડિંગ લિમિટેડને શેરબજારમાંથી પ્રતિબંધિત કર્યા છે.

SEBI કહે છે કે જેન સ્ટ્રીટે ઇરાદાપૂર્વક બેંક નિફ્ટી અને નિફ્ટી 50 જેવા સૂચકાંકોના ભાવને સમાપ્તિ દિવસે પ્રભાવિત કર્યા હતા. કંપનીએ બે મુખ્ય પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કર્યો:

• ઇન્ટ્રા-ડે ઇન્ડેક્સ મેનિપ્યુલેશન: સવારે જેન સ્ટ્રીટ બેંક નિફ્ટી ફ્યુચર્સ અને કેશ માર્કેટમાં શેર મોટા પ્રમાણમાં ખરીદતો હતો. તે જ સમયે, તે પુટ ઓપ્શન્સ વેચતો હતો. ઇન્ડેક્સ ઘટે ત્યારે પુટ ઓપ્શન્સ નફો આપે છે. બપોરે, તે જ ઇન્ડેક્સના ફ્યુચર્સ મોટા પાયે વેચતો હતો, જેના કારણે ઇન્ડેક્સ નીચે આવતો હતો. આનાથી ઓપ્શન્સમાં નફો મળતો હતો.
• એક્સટેન્ડેડ માર્કિંગ ધ ક્લોઝ: એક્સપાયરી ડે પર ટ્રેડિંગના છેલ્લા કલાકોમાં જેન સ્ટ્રીટ મોટા પ્રમાણમાં ખરીદી અને વેચાણ કરીને ઇન્ડેક્સના ક્લોઝિંગને તેના ફાયદા માટે પ્રભાવિત કરતી હતી. આ બધું એટલું ઝડપથી થતું હતું કે સામાન્ય રોકાણકારોને ખ્યાલ પણ નહોતો આવતો.

SEBIએ જણાવ્યું હતું કે 17 જાન્યુઆરી, 2024ની સવારે જેન સ્ટ્રીટે પેચ I (09:15:00 થી 11:46:59) વચ્ચે બેંક નિફ્ટી ફ્યુચર્સ અને કેશ સેગમેન્ટમાં રૂ. 4,370 કરોડની ખરીદી કરી હતી. આના કારણે બેંક નિફ્ટી ઇન્ડેક્સમાં વધારો થયો અને પુટ ઓપ્શન્સની કિંમતમાં ઘટાડો થયો. હવે જેન સ્ટ્રીટે બેંક નિફ્ટી ઓપ્શન્સમાં રૂ. 32,114.96 કરોડની મંદીનું વાતાવરણ બનાવ્યું. તેઓએ સસ્તા પુટ ઓપ્શન ખરીદ્યા અને મોંઘા કોલ ઓપ્શન વેચ્યા.

બપોર પછી પેચ I (સવારે 11:49 થી બપોરે 1:30) દરમિયાન કંપનીએ બેંક નિફ્ટીના શેરો અને પેચ I માં ખરીદેલા ફ્યુચર્સમાં તેની લગભગ બધી ચોખ્ખી સ્થિતિ વેચી દીધી. વેચાણ એટલું આક્રમક હતું કે તેના કારણે બેંક નિફ્ટીના શેરો અને ઇન્ડેક્સમાં ઘટાડો થયો. જેન સ્ટ્રીટને ઇન્ટ્રા-ડે કેશ અને ફ્યુચર્સ માર્કેટ ટ્રેડિંગમાં નુકસાન થયું.

પરંતુ પુટ ઓપ્શન્સનું મૂલ્ય હવે વધી ગયું હતું. જેન સ્ટ્રીટ ગ્રુપ હવે બેંક નિફ્ટી ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સમાં ખૂબ મોટી પોઝિશન (લોંગ પુટ્સ અને શોર્ટ કોલ્સ)થી નફો મેળવતો હતો, જેમાં પેચ I દરમિયાન બનાવેલી પોઝિશનનો પણ સમાવેશ થાય છે. જેને કેટલીક પોઝિશન બંધ કરી અને બાકીનાને નફામાં સમાપ્ત થવા દીધા. ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સમાં નફો જેન સ્ટ્રીટના ઇન્ટ્રા-ડે કેશ/ફ્યુચર્સ ટ્રેડિંગમાં થયેલા નુકસાનને સરભર કરવા કરતાં વધુ હતો.

જેન સ્ટ્રીટે ઓપ્શન્સમાં રૂ. 735 કરોડનો નફો કર્યો, પરંતુ રોકડ અને ફ્યુચર્સમાં રૂ. 61.6 કરોડનું નુકસાન થયું. એકંદરે, કંપનીએ દિવસે રૂ. 673.4 કરોડનો ચોખ્ખો નફો કર્યો. આ હેરાફેરીથી બેંક નિફ્ટી પણ નબળો બંધ થયો.

રોકડ બજારમાં, તમે સીધા શેર ખરીદો છો અથવા વેચો છો, જેમ તમે દુકાનમાંથી માલ ખરીદો છો. આમાં, તમારે ખરીદેલા શેર માટે તરત જ સંપૂર્ણ રકમ ચૂકવવી પડશે.

આ એક પ્રકારનો કરાર છે જેમાં તમે ભવિષ્યમાં ચોક્કસ તારીખે નિશ્ચિત ભાવે સ્ટોક અથવા ઇન્ડેક્સ (દા.ત. બેંક નિફ્ટી) ખરીદવા અથવા વેચવાનું વચન આપો છો.

આ કરાર ચોક્કસ તારીખ (સમાપ્તિ) સુધી માન્ય છે. આમાં તમારે સોદા સમયે સંપૂર્ણ રકમ ચૂકવવાની જરૂર નથી, તમારે ફક્ત માર્જિન (લગભગ 10-20%) ચૂકવવાનું રહેશે.