ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાનું સંકટ હાલ પૂરતું સમાપ્ત થઈ ગયું છે, કારણ કે ભારતને રશિયા પાસેથી સસ્તા ભાવે ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવાની છૂટ મળી ગઈ છે. અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગે ભારતીય રિફાઇનરીઓને 30 દિવસનું સ્પેશિયલ લાઇસન્સ આપવાની જાહેરાત કરી છે. આ લાઇસન્સ 3 એપ્રિલ સુધી માન્ય રહેશે.

અમેરિકી ટ્રેઝરી સચિવ સ્કોટ બેસેન્ટે શુક્રવારે જાહેરાત કરી કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના ઊર્જા એજન્ડા હેઠળ આ અસ્થાયી પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત અમેરિકાનો એક આવશ્યક ભાગીદાર છે અને વૈશ્વિક બજારમાં ઓઇલના પુરવઠાને સ્થિર રાખવા માટે આ છૂટ આપવામાં આવી છે.

બેસેન્ટે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું, “ઈરાન વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને બંધક બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આ દબાણને ઓછું કરવા માટે અમે ભારતને આ 30 દિવસની છૂટ આપી રહ્યા છીએ.

અમને પૂરી આશા છે કે આ પછી નવી દિલ્હી અમેરિકી ઓઇલની ખરીદીમાં તેજી લાવશે.” અમેરિકાનું માનવું છે કે આ ‘સ્ટોપ-ગેપ’ ઉપાય ગ્લોબલ માર્કેટમાં ઓઇલની અછત નહીં થવા દે.

અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગના ‘ઓફિસ ઓફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ’ (OFAC) એ એક વિશેષ લાઇસન્સ જારી કર્યું છે. આ અંતર્ગત 5 માર્ચ, 2026 સુધી જહાજો પર લોડ થયેલા રશિયન મૂળના ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ડિલિવરી ભારતને કરી શકાશે.

સમય મર્યાદા: આ છૂટ 3 એપ્રિલ, 2026 સુધી માન્ય રહેશે.

શરત: અમેરિકી પ્રશાસને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ફક્ત તે જહાજો માટે છે જે પહેલાથી જ સમુદ્રમાં છે. આનાથી રશિયા સરકારને કોઈ નવો મોટો નાણાકીય લાભ નહીં થાય, પરંતુ આ ફસાયેલા માલને બહાર કાઢવાનું એક માધ્યમ છે.

મિડલ-ઈસ્ટમાં યુદ્ધના કારણે સ્થિતિ ઘણી ગંભીર બની ગઈ છે. ઈરાને ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ને બ્લોક કરી દીધું છે, જ્યાંથી દુનિયાની 20% ઓઇલ સપ્લાય થાય છે.

ઓઇલ ક્ષેત્રો પર હુમલા: છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં સૌદી અરામકોની ‘રાસ તનુરા’ રિફાઇનરી અને ઇરાકના ‘રુમૈલા’ ઓઇલ ક્ષેત્ર જેવા મોટા કેન્દ્રો પર હુમલા થયા છે.

ભાવમાં ઉછાળો: ઈરાન સામે અમેરિકા અને ઈઝરાયલની સૈન્ય કાર્યવાહીને કારણે ગ્લોબલ માર્કેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ આજે સવારે $83.07 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા.

બ્લૂમબર્ગના રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત તે રશિયન ઓઇલ કાર્ગો ખરીદવાનું વિચારી રહ્યું છે, જે હાલમાં ભારતીય સમુદ્રની નજીક અથવા એશિયન જળક્ષેત્રમાં હાજર છે. આંકડા મુજબ, આ સમયે લગભગ 95 લાખ બેરલ રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કરોમાં ભરીને એશિયન દેશોની આસપાસ વેઇટિંગ મોડમાં છે.

પુરવઠામાં ઘટાડો થવાની સ્થિતિમાં ભારત આ ટેન્કરોને તરત જ પ્રાપ્ત કરી શકે છે, જેનાથી પરિવહનનો સમય અને ખર્ચ બંને ઘટશે. ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલનો ઉપભોક્તા છે. ભારત તેની કુલ જરૂરિયાતનો લગભગ 88% ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે.

ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં યુક્રેન યુદ્ધને કારણે ટ્રમ્પ પ્રશાસને રશિયન ઓઇલ કંપનીઓ લુકોઇલ અને રોઝનેફ્ટ પર કડક પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા. ત્યારબાદ જાન્યુઆરીમાં ભારતની રશિયન ઓઇલની આયાત ઘટીને દરરોજ 11 લાખ બેરલ થઈ ગઈ હતી, જે નવેમ્બર 2022 પછી સૌથી ઓછી હતી.

જોકે, ફેબ્રુઆરીમાં આ હિસ્સેદારી ફરીથી વધીને 30% સુધી પહોંચી ગઈ છે. ભારત સતત તેની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે રાહત દરે રશિયન ઓઇલ ખરીદતું રહ્યું છે.